Afgelopen week vond in Vianen het allereerste Carend Congres Rouw en Nazorg plaats. Een middag die niet draaide om stappenplannen of oplossingsrichtingen, maar om iets veel kwetsbaarders: aanwezigheid. Aandacht. Stilte durven laten bestaan.
Rouw raakt ons allemaal, maar geen enkel verlies is hetzelfde. Juist daarom werd dit congres ervaren als een uitnodiging: om nazorg niet te zien als een taak, maar als een ontmoeting.
Tussen twee persoonlijke blogs van Sander de Hosson door kwamen vier sprekers aan het woord - elk met een eigen kleur, expertise en toon. Samen vormden zij een rijk palet rond verlies, betekenis en menselijkheid.
Mustafa Bulut – luisteren naar wat niet gezegd wordt
Geestelijk verzorger Mustafa Bulut opende de middag met een indrukwekkend verhaal over cultuurinclusieve zorg.
Hij benoemde hoe gemakkelijk culturele ruis kan ontstaan rond ziekte en sterven. Niet iedereen wil immers praten over prognose of diagnose. Soms zit betekenis juist in het ongezegde.
Een bezoeker schreef:
“Er kan culturele ruis ontstaan en het is de kunst om dan te horen wat niet gezegd wordt.”
Bulut deelde inzichten die bleven hangen, zoals het perspectief dat mensen met Alzheimer in sommige culturen worden gezien als wijs. En de realiteit dat inmiddels 28% van de Nederlanders een migratieachtergrond heeft — zorg vraagt dus om culturele gevoeligheid, om nieuwsgierigheid, om vertraging.
Joke Roelfsema – rouw op de werkvloer vraagt ruimte
Daarna sprak Joke Roelfsema, rouwcoach en ervaringsdeskundige na het verlies van haar zoon. Zij richt zich op rouw binnen organisaties: teams, leidinggevenden, collega’s.
Haar boodschap was helder:
“Niet invullen voor de ander. Ga in gesprek.”
Rouw op het werk vraagt niet om schema’s, maar om ruimte. Mensen moeten zelf mogen bepalen hoe en wanneer re-integratie past. De ene werknemer wil snel weer structuur, de ander heeft tijd nodig.
Een bezoeker reflecteerde:
“Na het overlijden van mijn eerste echtgenoot ben ik vrij snel weer gaan werken. Dat vond ik prettig. En in mijn werk kon dat.”
Rouw is niet uniform. Het vraagt maatwerk, nabijheid en mildheid.
Riet Fiddelaers-Jaspers – :eren landen op de breuklijnen
Na de pauze volgde een bijdrage van Riet Fiddelaers-Jaspers, boegbeeld in het veld van verlies.
Zij sprak over de onrust van rouw: het zoeken naar appjes, naar briefjes, naar tekenen dat iemand er nog is. Over hoe het brein iedere dag opnieuw moet leren dat de ander er niet meer is.
Een bezoeker schreef:
“Rouw is leren landen op de breuklijnen van het leven.”
En ook:
“Verlies is een psychische verwonding die kan helen.”
Riet verbond rouw aan hechting: wie zich hecht, bouwt verbindingen in het brein die niet zomaar verdwijnen. Het verlies van een geliefde voelt als amputatie — een deel van jou dat wegvalt, terwijl de paadjes nog bestaan.
Carlo Leget – niet loslaten, maar anders vasthouden
De middag werd afgesloten door Carlo Leget, hoogleraar zorgethiek, die rouw benaderde vanuit kunst, filosofie en betekenisgeving.
Hij vertelde onder andere over Freud, die na het verlies van zijn dochter moest erkennen dat zijn eigen theorieën tekortschoten. Omdat hij de pijn niet kwijt wílde:
“De pijn verbond hem met haar.”
Leget sprak over rituelen, herinneren, andere manieren van vasthouden.
Niet loslaten als opdracht, maar verbonden blijven in een nieuwe vorm.
Zoals hij het samenvatte:
“Wanneer je zoekt naar het juiste antwoord, sluit je het proces af.
Wanneer je zoekt naar de juiste vragen, open je ruimte.”
Een middag van aandachtig publiek en echte ontmoeting
Tussen de lezingen door waren er gesprekken in de pauzes. Ontmoetingen die niet toevallig voelden.
Een deelnemer schreef:
“Rouw is geen protocol, maar een betekenisvolle ontmoeting.”
En misschien was dat de kern van deze eerste editie: dat nazorg geen sluitstuk is, maar een vorm van blijven.
Niet fixen. Niet afronden. Gewoon: even gaan zitten.
Carend kijkt met dankbaarheid terug op een middag vol inzichten, kwetsbaarheid en verbondenheid. Wat ons betreft een begin van iets wat groter is dan een congres: Professionaals die zij aan zij staan in dit intense en intieme vak.
Foto's: Marloes van Gastel en Stephanie Beijnes