Waar gaat proactieve zorgplanning over? [VRAAG!]

VRAAG!

'Meneer heeft u wel eens nagedacht over uw wensen rondom het levenseinde?' Ik stel de vraag aan een 81-jarige man met gezondheidsproblemen. Ik ben op huisbezoek vanuit de huisartsenpraktijk. We hebben een rustig gesprek gevoerd over zijn leven, fysieke klachten, geheugen, sociaal vangnet, nodige zorg en ondersteuning. Verbaasd kijkt de goede man mij aan. 'Nee', zegt hij argwanend, 'Is dit nodig dan? Ik ga toch nog niet dood?' 

Zijn antwoord verbaast mij niet. Het gebeurt vaker dat ik als zorgverlener een onderwerp inbreng waar patiënten nog nooit over gepraat hebben. Patiënten spreken wel over hun wensen na de dood, maar staan veel minder stil bij het levenseinde zelf. Dit blijkt ook uit het onderzoek ‘Praten over de laatste levensfase’ van de Patiëntenfederatie Nederland en de Stichting Palliatieve Zorg Nederland (PZNL), uitgevoerd in 2023. Patiënten vinden het levenseinde een te moeilijk onderwerp, ze willen er niet aan denken, ze willen de arts niet lastigvallen, of ze vinden het niet nodig omdat ze nog gezond zijn. Pas als ze ernstig ziek zijn voelen ze de urgentie om het over hun sterven te hebben. 

Het gesprek met een arts of zorgverlener over wensen en verwachtingen rondom de laatste levensfase, heet proactieve zorgplanning. De gesprekken worden ook wel advance care planning gesprekken genoemd (ACP), maar steeds gangbaarder is de Nederlandse term Proactieve Zorgplanning (PZP). Patiënten vinden het vaak makkelijker om met een zorgverlener hierover te praten dan met hun naasten. De huisarts blijkt hiervoor de meest aangewezen persoon maar ook medisch specialisten, praktijkondersteuners of (wijk)verpleegkundigen worden gewaardeerd. Uit het onderzoek, komt verder naar voren dat er vooral gesproken wordt over euthanasieverklaringen, terwijl een PZP-gesprek inhoudelijk ook hoort te gaan over welke behandelingen niet of wel gewenst zijn, of de patiënt zorgen heeft over de toekomst, hoe het nu met hem gaat, wat de wensen zijn ten aanzien van het sterven, waar hij zou willen sterven en hoe een stervensproces kan verlopen.

Ik antwoord meneer L. dat het belangrijk is om te weten hoe hij over bepaalde zaken denkt, niet omdat ik denk dat hij nu doodgaat. Ik vertel dat ik graag passende zorg geef, die aansluit bij zijn wensen, zijn waarden en behoeftes. Ik vraag hem nog een keer: 'Als alles of niets mogelijk is, wat zou u dan willen?’ Meneer vertelt dat hij hier nog niet eerder aan heeft gedacht. De dood was immers nog ver weg. Wat verbaasd wrijft hij over zijn voorhoofd. 'Aan wat voor onderwerpen moet ik denken zuster?'. Ik leg de onderwerpen op tafel middels oprechte, duidelijke vragen: ‘Zijn er behandelingen die u niet meer wil ondergaan? Heeft u wel eens nagedacht over het wel of niet meer reanimeren? Zou u opgenomen willen worden op een intensive care? Als u ernstig ziek bent en u heeft een behandeling of opname nodig in het ziekenhuis, zou u dit dan willen?’ En bij mensen die al zeer kwetsbaar zijn: ‘Zou u nog willen starten met antibiotica, sondevoeding of een infuus met vocht en medicatie? Is er iemand van uw wensen op de hoogte?' De antwoorden op deze vragen geven duidelijkheid aan de patiënt, de behandelaars en aan de naasten.

Een duidelijke PZP voorkomt ziekenhuisopnames en overbehandeling. Het draagt ook bij aan de continuïteit van zorg omdat er alleen wordt gedaan wat nodig en gewenst is Het zorgt er bovendien voor dat zorgverleners ook weten wat patiënten willen als deze niet meer kunnen communiceren. De PZP-gesprekken zijn niet alleen voor ouderen bedoeld. Ook als je jong bent of nog niets mankeert is het van belang dat je naasten weten wat je wensen zijn als je gaat sterven. Bespreken of opschrijven kan voldoende zijn. Als je er maar over nadenkt, en er over praat met diegenen die belangrijk voor je zijn.